ලෝකේ තෙල් මිල බැස්සත් ලංකාවේ මිල නොබහින්නේ ඇයි? මිල සූත්රයට මොකද වුණේ?
www.bbcmirror.lk
www.Lankawebnews.lk
ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල ශීඝ්රයෙන් පහත වැටෙමින් පැවතුණ ද, ඊට සාපේක්ෂව ලංකාවේ ඉන්ධන මිල අඩු කිරීමට දැනට හැකියාවක් නොමැති බව මුදල් හා සැලසුම් නියෝජ්ය අමාත්ය ආචාර්ය අනිල් ජයන්ත ප්රනාන්දු ප්රකාශ කිරීමත් සමඟ, රජය ජනතාවට පොරොන්දු වූ “පිරිවැය පරාවර්තන ඉන්ධන මිල සූත්රයේ” ප්රායෝගික ක්රියාකාරීත්වය පිළිබඳව දැඩි සංවාදයක් මතුව ඇත.
නියෝජ්ය අමාත්යවරයා පෙන්වා දෙන්නේ, ශ්රී ලංකාව දැනටමත් දිගුකාලීන සැපයුම් ටෙන්ඩර් (Term Tenders) හරහා පැරණි ඉහළ මිල ගණන් යටතේ ඉන්ධන මිලදී ගැනීමට ගිවිසුම්ගත වී ඇති බැවින්, ලෝක වෙළෙඳපොළේ මිල අඩු වූ සැනින් දේශීය මිල ගණන් අඩු කළ නොහැකි බවයි.
ජාත්යන්තර මුල්ය අරමුදලේ (IMF) ප්රධාන කොන්දේසියක් වූයේ දේශපාලන අධිකාරියට අවශ්ය පරිදි ඉන්ධන මිල තීරණය කිරීම වෙනුවට, ලෝක වෙළෙඳපොළේ මිල වෙනස්වීම්වලට අනුකූලව මාසිකව සකස් වන ස්වයංක්රීය මිල සූත්රයක් V=V1+V2+V3+V4 ක්රියාවට නැංවීමයි. ලෝක මිල ඉහළ යන විට දේශීය මිල අඛණ්ඩව ඉහළ දැමූ බැවින්, ජනතාව අපේක්ෂා කළේ ලෝක මිල අඩු වන විට එහි වාසිය තමන්ට ද හිමිවනු ඇති බවයි. කෙසේ වෙතත්, වත්මන් තත්ත්වය අනුව මිල තීරණය වන්නේ ලෝක වෙළෙඳපොළේ පවතින මිල මත නොව, රජයේ ප්රසම්පාදන ගිවිසුම් (Procurement contracts) මත බව පෙනී යයි.
රජයේ ස්ථාවරය වන්නේ ක්ෂණික මිලදී ගැනීම් (Spot purchases) වෙත යොමු වීම ප්රසම්පාදන රෙගුලාසි උල්ලංඝනය කිරීමක් වන අතර, එමඟින් රට තුළ හදිසි ඉන්ධන හිඟයක් ඇතිවීමේ අවදානමක් පවතින බවයි. අඛණ්ඩ ඉන්ධන සැපයුමක් සහතික කරගැනීම සඳහා ලෝකයේ බොහෝ රටවල් මෙලෙස දිගුකාලීන ස්ථාවර මිල ගිවිසුම් භාවිත කරනු ලබයි.
ඉන්ධන මිල යනු හුදෙක් වාහන හිමියන්ට පමණක් බලපාන සාධකයක් නොවේ. ප්රවාහන ගාස්තු, විදුලි ජනන පිරිවැය, නිෂ්පාදන වියදම් සහ ආහාර බෙදාහැරීමේ ජාලයන්හි පිරිවැය කෙරෙහි ඉන්ධන මිල සෘජුවම බලපායි. ලෝක වෙළෙඳපොළේ වාසිය දේශීය පාරිභෝගිකයාට ලබාදීම ප්රමුඛ පෙළේ ප්රසම්පාදන උපායමාර්ග නිසා ප්රමාද වන සෑම දිනකම, ජීවන වියදම් පීඩනයෙන් පසුවන සාමාන්ය ජනතාවට ඉන් බරක් පැටවේ.
පිරිවැය පරාවර්තන මිල සූත්රය පිළිබඳව මහජන විශ්වාසය රඳා පවතින්නේ එහි විනිවිදභාවය මතය. ප්රසම්පාදන ගිවිසුම් නිසා ලෝක මිල අඩු වීමේ වාසිය ජනතාවට දීමට ගතවන ප්රමාද කාලය (Time lag) කොපමණද යන්න සහ මෙම කොන්ත්රාත්තු නිල මිල සූත්රය තුළට ඇතුළත් කරගන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව බලධාරීන් පැහැදිලි ප්රකාශයක් කළ යුතුව ඇත.
පොරොන්දු වූ ස්වයංක්රීය මිලකරණ යාන්ත්රණය, පවතින දිගුකාලීන ප්රසම්පාදන ගිවිසුම් හමුවේ වුව ද සාධාරණව සහ ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ එකඟතාවලට අනුකූලව ක්රියාත්මක වන බව තහවුරු කිරීම ඉදිරියේදී රජය සතු වන ප්රධානතම අභියෝගයකි.